Każdy pokój w większym lub mniejszym stopniu zmienia brzmienie kolumn głośnikowych. Jego wpływ będzie zależny od sposobu ustawienia głośników względem ścian i miejsca odsłuchowego.
Wiele mówi się o znaczeniu np. kabli, kondycjonerów dla sprzętu audio. Nadal jednak zbyt mało uwagi poświęca się akustyce pomieszczenia i ustawieniu głośników. Opowiem Ci o tym zjawisku z nieco innej perspektywy. A to oznacza, że skupię się na tym, jak nie ustawiać kolumn w pokoju odsłuchowym.
Ustaw głośniki tam, a na pewno coś Cię ominie
Czy zdarzyło Ci się, że ustawiłeś głośniki w jakimś konkretnym miejscu w pokoju i dręczyła Cię myśl, że czegoś tu brakuje? Dlaczego tak się dzieje?
Pokój, w którym słuchasz muzyki, można porównać do pudła rezonansowego gitary akustycznej. Gdy struny drgają w czasie gry na gitarze, pobudzają do drgań powietrze w pudle rezonansowym. Dźwięk strun jest wzmacniany i od wymiarów pudła rezonansowego zależy barwa całego instrumentu.
Podobnie jest z pokojem i głośnikami. Głośniki pobudzają do drgań powietrze w pokoju. Od wymiarów pomieszczenia i rozmieszczenia głośników będzie zależało, w jaki sposób pokój zmieni dźwięk emitowany przez głośniki. Pewne częstotliwości emitowane przez przetworniki pokój wzmocni, a inne stłumi.
Chcę abyś skupił/-a się na tłumieniu. Jest taka odległość od głośnika do ściany za nim usytuowanej, dla której tłumienie będzie największe. A w którym miejscu dokładnie to będzie? Najlepiej wyjaśni to rysunek 1.
Na kolejnym rysunku (nr 2) widzisz głośnik umieszczony w 1/4 odległości między ścianami pomieszczenia.
Dla małych częstotliwości głośnik emituje fale w każdym kierunku. Niebieskim kolorem oznaczyłem falę bezpośrednią. Czerwony kolor to fala biegnąca w kierunku ściany za głośnikiem. Po odbiciu od ściany zmienia się jej faza o 180 stopni. o zsumowaniu tych fal następuje całkowite ich wygaszenie (kolor żółty).
Już tłumaczę. Dla małych częstotliwości głośnik emituje fale w każdym kierunku. Niebieskim kolorem oznaczyłem falę bezpośrednią. Czerwony kolor to fala biegnąca w kierunku ściany za głośnikiem. Po odbiciu od ściany zmienia się jej faza o 180 stopni. Po zsumowaniu tych fal następuje całkowite ich wygaszenie (kolor żółty).
Rys. 2 Niebieski – fala bezpośrednia, czerwony – fala odbita, żółty – suma fali bezpośredniej i odbitej
Zjawisko wygaszania wystąpi zarówno od strony pomieszczenia, w której będą głośniki, jak i od strony miejsca odsłuchowego.
A dla jakich częstotliwości to zjawisko będzie miało znaczenie? Np. jeśli odległość między ścianami wynosi 4 metry, to wystąpi to dla częstotliwości 85 Hz i jej całkowitych wielokrotności.
To przy jakiej częstotliwości wygaszanie straci na znaczeniu zależy od charakterystyki promieniowania zestawu głośnikowego. Tak czy inaczej, jeśli chcesz uniknąć wygaszania fal w zakresie basu, nie ustawiaj głośników i miejsca odsłuchowego w odległości zaznaczonej na rysunku 1.
Filtracja grzebieniowa, czyli grzebień, który zmienia brzmienie
W pokoju, w którym słuchasz muzyki, docierają do Ciebie dwa rodzaje fal dźwiękowych. Fala bezpośrednia (D na rysunku 3) i fale odbite (np. E, F, G na rysunku 3) od podłogi, sufitu i ścian.
Fale odbite pokonują dłuższą drogę niż fala bezpośrednia i docierają do uszu z opóźnieniem. Końcowy element toru odsłuchowego, czyli Twój słuch, sumuje każdą z tych fal. Co to powoduje? Ano to, że zmieni się percepcja barwy i przestrzenności dźwięków emitowanych przez głośniki.
Chcesz się przekonać na własne uszy? Posłuchaj poniższych fragmentów utworów. Najlepiej będzie, jeśli wykorzystasz do tego słuchawki.
Utwór 1
Nile’s Blues by Kevin MacLeod
Link: https://incompetech.filmmusic.io/song/4134-nile-s-blues
License: https://filmmusic.io/standard-licens
Utwór 2
Voices From The Depths by MusicLFiles
Link: https://filmmusic.io/song/7468-voices-from-the-depths
License: https://filmmusic.io/standard-license
Rys. 4 Porównanie widm częstotliwości utworu nr 1 (u góry oryginał, u dołu z filtracją grzebieniową)
Rys. 5 Porównanie widm częstotliwości utworu nr 2 (u góry oryginał, u dołu z filtracją grzebieniową)
Wykresy widm częstotliwości utworów, które przedstawiłem, obrazują efekt filtra grzebieniowego. Nazwa wynika z kształtu widma częstotliwości, które powstaje po dodaniu opóźnionych fal. Niestety nie ma sposobu, aby całkowicie pozbyć się odbić w pomieszczeniu odsłuchowym.
Można jedynie minimalizować ich wpływ na brzmienie kolumn. Najważniejsze, abyś unikał takiego ustawienia, w którym odległość głośnika do powierzchni odbijających (np. do podłogi i do ścian bocznych) będą takie same. Będziesz miał wtedy do czynienia ze zwielokrotnionym efektem grzebieniowym.
Podsumowanie
Efekt wygaszania i efekt filtracji to zjawiska akustyczne, które w znaczący sposób wpływają na brzmienie głośników w danym pomieszczeniu. Nie bez znaczenia jest tu zależność między ustawieniem kolumn i natężeniem tych zjawisk. Zachęcam więc do eksperymentowania z rozmieszczeniem głośników. Podstawowe informacje, jak nie ustawiać kolumn, już posiadasz.
